Το παρωχημένο παραγωγικό μοντέλο της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας -  Προβλήματα και λύσεις

   Η ενεργειακή καρδιά της Ελλάδας την τελευταία δεκαετία πλήττεται από μια πρωτοφανή οικονομική καθίζηση, η οποία είναι αποτέλεσμα τόσο της πολυετούς ανορθόδοξης διάρθρωσης του παραγωγικού της συστήματος όσο και της κρίσης που έπληξε το σύνολο της χώρας με την είσοδό της στην εποχή των μνημονίων.
   Άμεση επίπτωση της οικονομικής αυτής απαξίας αποτελεί η ραγδαία μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος και η αλματώδης αύξηση της Ανεργίας.

Ειδικότερα:

Μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ)
   Η Δυτική Μακεδονία ενώ πριν το 2009 θεωρούνταν σχετικά πλούσια περιφέρεια με κριτήριο το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ), μετά την εμφάνιση της κρίσης ο δείκτης καταποντίζεται ακολουθώντας τους ρυθμούς του εθνικού μέσου όρου για να φτάσει το 2017 μόλις στο 59% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατάσσοντάς την στις 20 τελευταίες!
   Την πορεία αυτή δεν κατάφερε να τη συγκρατήσει ο κυρίαρχος ενεργειακός τομέας, ο οποίος την ίδια περίοδο αναδεικνύεται στον μεγάλο ασθενή της τοπικής οικονομίας επηρεάζοντας με αρνητικό πρόσημο τον οικονομικό-κοινωνικό περιβάλλον της περιοχής.

   Η ραγδαία συρρίκνωση του κατά κεφαλή ΑΕΠ είναι αλληλένδετη με την αύξηση της ανεργίας και οφείλεται εν πολλοίς στην οικονομική κρίση κατά τη διάρκεια της οποίας όλοι οι τομείς οικονομικής δραστηριότητας της περιοχής υπέστησαν καθίζηση.

   Ο ενεργειακός τομέας που εξακολουθεί να συμμετέχει με πολύ υψηλό ποσοστό στην παραγωγή του τοπικού εισοδήματος (περίπου 45%) και επηρεάζει πολλαπλασιαστικά το σύνολο της τοπικής οικονομίας, δεν κατόρθωσε να συγκρατήσει την οικονομική καθίζηση της περιοχής παρουσιάζοντας ο ίδιος εγγενείς αδυναμίες και ευρισκόμενος σε κρίσιμο σταυροδρόμι μετασχηματισμού του εξαιτίας ενδογενών αλλά κυρίως εξωγενών παραγόντων (εθνικός και διεθνής ενεργειακός σχεδιασμός, κλιματική αλλαγή, ιδιωτικοποιήσεις κ.λπ.).


   Η μόνη λύση για την ανάκαμψη της τοπικής οικονομίας βρίσκεται στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και στην δημιουργία κρίσιμης μάζας επιχειρήσεων σε τομείς που η περιοχή έχει δυνατότητες, όπως ο πρωτογενής τομέας και η αγροδιατροφή με ότι αυτό συνεπάγεται, ο εναλλακτικός τουρισμός, η διαχείριση απορριμμάτων, οι διάφορες ενεργειακές τεχνολογίες με την αξιοποίηση της υπάρχουσας εμπειρίας και με την επιστημονική στήριξη από τα τοπικά πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα.

   Η προσπάθεια αυτή συντείνει στην επιθυμητή διαφοροποίηση του παραγωγικού προφίλ της περιοχής και στην αύξηση της ανθεκτικότητάς της σε περιόδους κρίσης συγκεκριμένων κλάδων, όπως συμβαίνει σήμερα με την ενέργεια.


   Στο πλαίσιο αυτό η Πολιτεία σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου και δευτέρου βαθμού μπορεί να συμβάλλουν αποφασιστικά δίνοντας όλο το βάρος του σχεδιασμού, κυρίως μέσω του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος της Δυτικής Μακεδονίας, στην ανάπτυξη της λεγόμενης Έξυπνης Εξειδίκευσης και της Καινοτομίας σε τομείς και κλάδους που η περιοχή παρουσιάζει συγκριτικό πλεονέκτημα.


   Η ένταξη της Δυτικής Μακεδονίας, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Coal Regions in Transition Platform», στις πιλοτικές Περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οικονομία των οποίων εξαρτάται από τον άνθρακα, με σκοπό την τεχνική στήριξη για τη διαμόρφωση οδικού χάρτη μετάβασης του παραγωγικού τους προτύπου σε ένα άλλο βιώσιμο μοντέλο αποτελεί βήμα προς την θετική κατεύθυνση.    Η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να συνεχιστεί με την εξειδίκευση του οδικού χάρτη μέσω της ανάπτυξης χαρτοφυλακίου επενδυτικών πρωτοβουλιών για προσέλκυση κεφαλαίων και με την παραγωγική αξιοποίηση των εξοφλημένων εκτάσεων της ΔΕΗ.


Ανεργία
   Θλιβερό προνόμιο για τη Δυτική Μακεδονία το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των Περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2017 που σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat) ανήλθε στο 29,1%. Ακόμη πιο δυσάρεστο είναι το γεγονός της μακροχρόνιας ανεργίας (ανεργία άνω των 12 μηνών) που επίσης η Δυτική Μακεδονία πρωτοστατεί με ποσοστό 20,7%, γεγονός που της προσδίδει μόνιμα χαρακτηριστικά.
   Και φυσικά η ανεργία των νέων που έχει ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις με την φυγή του ανθρώπινου - με πολλά προσόντα και σπουδές - δυναμικού (brain drain) και η συρρίκνωση του πληθυσμού.

   Ανεργία λοιπόν ανεπαρκούς ζήτησης, με άλλα λόγια μια ανεργία που είναι αποτέλεσμα πτώσης της οικονομικής δραστηριότητας, επιβράδυνσης της ανάπτυξης και αδυναμίας της συνολικής ζήτησης της οικονομίας να απορροφήσει τη συνολική προσφορά του εργατικού δυναμικού. Η κυριαρχία εδώ και δεκαετίες του τομέα εξόρυξη – παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή δημιούργησε συνθήκες μονοδιάστατης ανάπτυξης κυρίως κατά μήκος του άξονα Κοζάνη – Πτολεμαΐδα – Αμύνταιο – Φλώρινα.

   Η εισοδηματική ευημερία που προσέφερε στην περιοχή η δραστηριότητα αυτή (σταθερότητα εργασίας, υψηλές αμοιβές) ουσιαστικά ευνούχισε σε μεγάλο βαθμό οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική παραγωγική προσπάθεια στο μεγαλύτερο μέρος της Περιφέρειας. Φυσικό επακόλουθο της επιλογής αυτής ήταν κατά το τέλος της ανόδου του οικονομικού κύκλου (η επονομαζόμενη έλευση της μεταλιγνιτικής περιόδου) να εκδηλωθεί η κρίση και η κάθοδος, με κύριο αποτέλεσμα τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας και την περιοχή να επείγεται πλέον στη λήψη πρωτοβουλιών και μέτρων για να την αντιμετωπίσει. Η λαίλαπα της οικονομικής κρίσης ήρθε απλά και επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση.

  Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν. Οι βιώσιμες νέες θέσεις εργασίας μπορούν να δημιουργηθούν μόνο μέσα από την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και την αντιστροφή του αρνητικού επενδυτικού κλίματος που υπάρχει.


   Οι λύσεις φυσικά χιλιοειπωμένες και βασικά αφορούν τη γενικότερη οικονομική πολιτική της χώρας και κατά πόσο το υπάρχον θεσμικό, επενδυτικό και φορολογικό πλαίσιο ευνοεί την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας ή αποτελεί τροχοπέδη.


   Στο ίδιο πλαίσιο η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να συμβάλλει θετικά, βάζοντας στο σχεδιασμό της εκείνες τις ενέργειες που να διευκολύνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα είτε μέσα από την απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών αρμοδιότητάς τους είτε με την αξιοποίηση χώρων ιδιοκτησίας τους προς όφελος των τοπικών επιχειρήσεων είτε ακόμη με τη υποστήριξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας μέσω της οποίας μπορούν να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.